ISBN jest numerem identyfikacyjnym książki, o którym powinien pamiętać każdy wydawca. Służy on identyfikowaniu zarówno wydawcy, jak i samej książki. Pomocny jest przy prowadzeniu komputerowych baz danych i wymagany przez biblioteki czy księgarnie, zarówno te internetowe, jak i tradycyjne.

Dziś, w ramach artykułu edukacyjnego, odpowiem także na kilka częstych pytań, które self-publisher może zadać w kontekście numeru ISBN.

Czym jest ISBN i jak go odczytać

ISBN to skrót od „International Standard Book Number” – co tłumaczymy jako Międzynarodowy Znormalizowany Numer Książki. To międzynarodowy standard ISO 2108, który zrzesza kilkaset państw na całym świecie.

Dziś to unikalny numer składający się z 13 cyfr. W Polsce do końca 2006 roku ISBN składał się z 10 cyfr. Jednak już nie stosuje się tych krótszych numerów, choć książki wydane do tego roku nadal się po nich identyfikuje. Nowe publikacje zaś, wydawane od 2007 roku, mają już 13-cyfrowy numer identyfikacyjny. Nazywamy go ISBN-13 🙂

W wielkim skrócie ISBN to identyfikator, który ma identyfikować wydawcę, konkretny tytuł oraz edycję tego tytułu, czyli różne wydania.

Numer odczytujemy w następujący sposób:

978-83-931471-8-2

Pierwsze trzy cyfry są prefiksem wprowadzonym w Polsce według nowej normy, od stycznia 2007 roku. W numerach starszych, 10-cyfrowych, tego prefiksu nie uświadczymy, jednakże cała reszta będzie taka sama.

978-83-931471-8-2

Kolejne dwie cyfry to identyfikator kraju/języka. Polsce przypisano liczbę 83. Jeśli zajrzysz do książek anglojęzycznych, to zobaczysz tam cyfrę 0 lub 1.

978-83-931471-8-2

Kolejne cyfry to identyfikator konkretnego wydawcy. Pamiętaj jednak, że to identyfikator przypisuje się wydawcy, nie zaś wydawcę do identyfikatora. W ten sposób jeden wydawca może mieć kilka identyfikatorów, które są przypisane tylko i wyłącznie do niego.

Kiedy wydawca składa wniosek o kolejną pulę numerów ISBN, może dostać nowy numer identyfikacyjny – tym krótszy, im więcej numerów znajdzie się w puli.

978-83-931471-8-2

Kolejna cyfra, w tym przypadku 8, określa numer publikacji z danej puli. Najprościej mówiąc, to główny identyfikator tytułu. Co ciekawe, po tym numerze można poznać, ile książek opublikował wydawca. Jeśli mamy tu do czynienia z cyframi 0-9, to wydawca zapewne nie wydał więcej niż 10 książek. To tak na marginesie – jako ciekawostka 🙂

978-83-931471-8-2

Ostatnia cyfra to suma kontrolna, pozwalająca wyliczyć, według konkretnego wzoru matematycznego, poprawność numeru ISBN. Może to być cyfra albo litera „X”.

Poszczególne elementy identyfikatora mogą mieć różną długość, ale zawsze zawierają cyfry 978 na początku (13-cyfrowy ISBN). Jeśli ISBN nie ma tego prefiksu, to znaczy, że to starszy, 10-cyfrowy kod. Reszta niczym się nie różni od starszych numerów ISBN – zawiera identyfikator wydawcy, numer publikacji i cyfrę bądź liczbę kontrolną. Teraz wiesz już, jak odczytywać numer ISBN 🙂

8 pytań o numer ISBN wraz z odpowiedziami

A teraz rozprawmy się z najczęściej zadawanymi pytaniami na temat numerów identyfikacyjnych książki.

1. Czy potrzebuję numeru ISBN?

Tak, jeśli planujesz sprzedawać swoją książkę w księgarniach czy bibliotekom. Co więcej, współczesne e-księgarnie wymagają podania numeru ISBN dla wersji e-bookowych, toteż nawet samodzielna sprzedaż e-booka jest niemożliwa bez przypisanego numeru identyfikacyjnego do książki.

Jeśli planujesz robić dystrybucję darmowego e-booka, na przykład w celach marketingowych, to numer ISBN nie będzie Ci potrzebny.

2. Kiedy przypisuje się numer ISBN?

Numer ISBN przypisuje wydawca w trakcie procesu wydawniczego albo nawet jeszcze przed rozpoczęciem prac nad książką, z puli numerów, które otrzymał od instytucji je wydającej. W Polsce taką instytucją jest Krajowe Biuro ISBN, które podlega Bibliotece Narodowej.

Ważne jest, by numer, już przypisany i niezmienny, trafił do książki, którą identyfikuje. Potem takiego numeru nie można już zmienić.

3. Czy kod kreskowy na okładce zawiera ISBN?

Tak, choć nie tylko. Może również zawierać kilka innych danych, takich jak cena książki w różnych walutach. Jeśli jesteś self-publisherem i samodzielnie projektujesz okładki, możesz wygenerować kod kreskowy w jednym z wielu darmowych generatorów dostępnych w Internecie.

4. Czy samodzielny wydawca (self-publisher) może pozyskać numer ISBN?

Jak najbardziej – w Polsce każdy obywatel, bez względu na to, czy jest osobą fizyczną, czy też prowadzi działalność gospodarczą albo jest osobą prawną, może pozyskać pulę numerów ISBN i zostać zarejestrowanym jako wydawca. Wymaga to dopełnienia kilku formalności, o których pisałem już w jednym z wcześniejszych artykułów: Jak samodzielnie wydać książkę w 8 krokach

Wydawcą w Polsce mogą być między innymi:

  • Osoba fizyczna – zwykły Kowalski.
  • Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą – czyli dowolna, mała lub duża firma.
  • Osoba prawna – spółki czy korporacje.
  • Instytucje prospołeczne – stowarzyszenia, fundacje, organizacje pożytku publicznego.
  • Instytucje – biblioteki, urzędy, gminy.

Po wypełnieniu i wysłaniu formularza, wydawca dostaje pakiet numerów – tak zwaną pulę numerów ISBN. Takie pule mogą być przysyłane w formie elektronicznej, e-mailem albo w wersji papierowej, pocztą.

5. Ile kosztuje numer ISBN?

W niektórych krajach trzeba zapłacić kilkaset złotych za jeden numer lub kilka tysięcy za większe pule. W Polsce pozyskanie numerów ISBN jest darmowe. Wystarczy wypełnić odpowiedni formularz ze strony Biblioteki Narodowej i wybrać ilość numerów, których potrzebujemy.

Dla małych wydawców zalecam skromną pulę 10 sztuk. Numery przyjdą w pulach – z takiej puli wydawca samodzielnie przypisuje już identyfikator do konkretnego tytułu. Self-publisherzy raczej nie potrzebują większych pul. W razie czego możesz poprosić o kolejną pulę 10 numerów 🙂

6. Czy mogę ponownie wykorzystać przypisany ISBN?

Raz przypisany identyfikator zostaje przy książce na zawsze. Nie możesz go już użyć do żadnej innej publikacji czy e-booka. Ten sam numer ISBN możesz wykorzystać jedynie w przypadku dodruku tej samej książki, nawet jeśli będzie ona miała drobne zmiany i poprawki – trochę zmienioną okładkę czy poprawione błędy ortograficzne. Większe zmiany w treści czy edycji książki powodują jednak, że publikację uważa się za nowy utwór i wówczas wymagany jest nowy numer identyfikacyjny.

Samo „przypisanie” identyfikatora to proces wewnętrzny – w bazie wydawnictwa określa się, który numer puli będzie oznaczał tę, a nie inną książkę. Wpisuje się go do bazy, następnie do książki i wysyła informację o wykorzystaniu numeru ISBN do biura przy Bibliotece Narodowej.

7. Ile numerów wykorzystać dla książki?

Wszystko zależy od ilości edycji. Każde wydanie musi mieć osobny numer ISBN. Co więcej, wydanie tej samej treści w miękkiej oprawie i w twardej oprawie – jako dwie edycje w tym samym czasie – także wymaga dwóch osobnych numerów ISBN. Osobne numery przypisuje się również edycji papierowej oraz elektronicznej – toteż e-book będzie miał inny ISBN niż edycja drukowana.

Nie ustalono, czy różne formaty e-booków (na przykład PDF, EPUB i MOBI) powinny mieć osobne numery identyfikacyjne. W Polsce przyjmuje się, że tak. Na zachodzie wstawia się przed ISBN literkę „e” i przypisuje do e-booków tylko jeden ISBN dla wszystkich formatów.

Zalecam przypisywanie co najmniej dwóch numerów – ISBN dla edycji drukowanej oraz eISBN dla wersji e-bookowej. Zwracam jednak uwagę, że prefiks „e” to tylko pomysł wydawnictw, a nie sugerowane wytyczne instytucji zarządzającej numerami ISBN.

8. Gdzie umieścić numer ISBN?

Numer należy zamieścić na stronie redakcyjnej, czyli tej, gdzie zawarte są informacje o wydawcy, prawach autorskich czy drukarni.

Gdy projektujesz samodzielnie okładkę, pamiętaj, by umieścić numer ISBN wraz z odpowiadającym mu kodem kreskowym także na tylnej stronie okładki. Dzięki temu ułatwisz pracę bibliotekarzom i księgarzom. Na podstawie ISBN książkę przypisuje się bowiem do baz danych, monitoruje się wypożyczenia lub sprzedaż danego tytułu. Podsuwa się taki ISBN pod czytnik kodów i gotowe 🙂

Jeśli nawet nie umieszczasz kodu kreskowego na tylnej stronie okładki, numer ISBN powinien się  tam obligatoryjnie znaleźć.

9. Co trzeba zrobić po otrzymaniu ISBN?

Przede wszystkim osoba bądź instytucja, której przyznano ISBN, ma obowiązek przydzielania numerów ISBN do publikacji zgodnie z instrukcją oraz poinformowania – za pomocą odpowiedniego formularza – Biblioteki Narodowej o wykorzystaniu danego numeru ISBN z puli.

Jest zobowiązana również informować BN o jakichkolwiek zmianach w nazwie wydawcy czy w adresie prowadzonej działalności, w profilu wydawanych publikacji, a także o zakończeniu prowadzenia działalności wydawniczej.

Warto pamiętać, iż w przypadku, gdy najpierw prowadzisz działalność wydawniczą jako osoba fizyczna, to przy zmianie charakteru działalności na gospodarczą (czyli po założeniu firmy), powinieneś do BN wysłać informację o zakończeniu działalności wydawniczej i jednocześnie nowy wniosek o zarejestrowanie nowego wydawcy, już jako firmy – na osobnym formularzu.

ISBN dla self-publishera

Wiesz już, że możesz łatwo zdobyć pulę numerów ISBN, a z nich przypisać konkretne numery do swoich książek, a następnie wystarczy poinformować Bibliotekę Narodową o wykorzystaniu numeru ISBN.

A teraz czas na poradę wynikającą z mojego doświadczenia.

Kiedy już zaczniesz publikować swoje książki i będziesz miał ich sporą ilość, dobrym pomysłem będzie stworzenie małej bazy danych, na przykład w arkuszu kalkulacyjnym, w której wypiszesz sobie tytuł książki, autora, datę wydania, przypisany ISBN i informację o wysłaniu odpowiedniego zgłoszenia „wykorzystania numeru ISBN” do Biblioteki Narodowej. Dzięki temu nie zgubisz się, gdy będziesz miał już kilkanaście wydanych książek, co przy kilku formatach może dać kilkadziesiąt numerów ISBN, o których trzeba pamiętać.

Wiedz, że wszelkie przypisywanie unikalnych numerów ISBN do różnych edycji i formatów tej samej książki ma na celu ułatwienie księgarzom, bibliotekarzom oraz klientom indywidualnym znalezienia konkretnej edycji książki czy e-booka. Gdy więc ktoś będzie szukał edycji z twardą oprawą, to po numerze ISBN znajdzie tylko tę konkretną, a nie całą masę innych formatów 🙂 By ułatwić więc innym życie, nie zaniedbaj kwestii ISBN.

Nie zawsze musisz samodzielnie przypisywać numer identyfikacyjny do książki. W chwili gdy zlecasz komplet prac wydawniczych zewnętrznej firmie, na przykład Pogotowiu Wydawniczemu, zajmuje się ona także i tymi kwestiami. Figuruje wtedy jako wydawca. Podobnie zdarza się w przypadku e-booków czy książek, wydawanych przez zagraniczne e-księgarnie. W Polsce również zdarzają się e-księgarnie, które same przypisują numer ISBN.

Tak naprawdę wszystko zależy od tego, czy chcesz formalnie być wydawcą, czy tylko pisarzem, który wydaje książki przez zewnętrzne firmy, ale jednak na self-publishingowych zasadach. A to, co preferujesz, zależeć będzie od tego, ile pracy chcesz tej branży poświęcić. Pełny self-publishing to w końcu praca na pełen etat 🙂

Teraz wiesz już, czym jest ISBN, po co się go przypisuje i jak go odczytywać. Wiesz też, ile numerów przypisać, jak i do czego. Bogatszy o tę wiedzę, jesteś bliżej self-publishingu 🙂